เครื่องปั้นดินเผาด่านเกวียน

เครื่องปั้นดินเผา


หมู่บ้านทำเครื่องปั้นดินเผาด่านเกวียน อยู่ห่างจากตัวเมือง 15 กิโลเมตร ตามทางหลวงสาย 224 (นครราชสีมา-โชคชัย) ในสมัยโบราณตำบลนี้เป็นที่พักกองเกวียนที่ค้าขายระหว่างโคราช-เขมร มีแม่น้ำมูลไหลผ่าน ชาวบ้านใช้ดินริมฝั่งแม่น้ำมาปั้นภาชนะใช้สอย และได้ทำสืบต่อกันมานับเป็นเวลาหลายชั่วอายุคน ปัจจุบันด่านเกวียนมีชื่อเสียงมากในฐานะที่เป็นแหล่งผลิตเครื่องปั้นดินเผา ตุ๊กตาดินเผา ได้สวยงาม มีรูปแบบที่แปลกและหลากหลาย แต่ยังคงลักษณะดั้งเดิมของกรรมวิธีในการปั้นและใช้ดินดำสัมฤทธิ์ที่มี เอกลักษณ์ของสีแบบดินเผาด่านเกวียนโดยเฉพาะ

หากเอ่ยถึงสินค้า"โอทอป" (OTOP) หนึ่งตำบล หนึ่งผลิตภัณฑ์ประเภทตุ๊กตาดินเผาหรือเครื่องปั้นดินเผาที่มีชื่อเสียงแล้วล่ะก็ เชื่อแน่ว่าต้องมีชื่อของ"เครื่องปั้นดินเผาด่านเกวียน" จากตำบลด่านเกวียน อำเภอโชคชัย จังหวัดนครราชสีมา ติดอยู่ในอันดับต้นๆ กับเขาด้วย เหตุเพราะว่าเครื่องปั้นดินเผาด่านเกวียนนั้น มีชื่อเสียงมาช้านานแล้ว

ในความโดดเด่นทั้งด้วยตัวสินค้าที่มีความแข็งแกร่ง ทนทาน และมีความสวยความด้านเอกลักษณ์และรูปแบบงานปั้นที่มีความหลากหลาย และกำลังเป็นสินค้าที่นิยมของตลาดในปัจจุบันนี้
ด่านเกวียน เป็น หมู่บ้านหนึ่งของ ตำบลด่านเกวียน อำเภอโชคชัย ห่างจากตัวเมืองนครราชสีมาทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ประมาณ 15 กิโลเมตร โดยมีทางหลวงหมายเลข 224 สายนครราชสีมาโชคชัยผ่านกลางหมู่บ้านซึ่งมีร้านค้าเครื่องปั้นดินเผาด่านเกวียน เรียงรายอยู่สองฟากฝั่งและมีลำน้ำมูลทอดขนานอยู่ทางฝั่งทิศตะวันออกหมู่บ้าน ด่านเกวียนนั้นแต่เดิมพ่อค้าจากนางรอง - บรีรัมย์ - สุรินทร์ -ขุนหาญ - ขุขันธ์ เรื่อยไปจนถึงเขมรจะเดินทางเข้ามาติดต่อค้าขายกับพ่อค้าชาวโคราชและมักจะพัก กองคาราวานเกวียนกัน เป็นประจำจนได้ชื่อ หมู่บ้านว่า" บ้านด่านเกวียน " และในขณะพัก พ่อค้าเหล่านั้นก็มักนำดินจากสองฟากฝั่งลำน้ำมูล มาทำภาชนะใช้สอยต่างๆ เช่น โอ่ง อ่าง ไหปลาร้า ฯลฯ โดยลอกเลียนแบบจากชนชาวข่าวซึ่งเป็นกลุ่มชนที่อาศัยในพื้นที่แต่เก่าก่อน หลังจากนั้นเมื่อนำภาชนะเหล่านั้นกลับภูมิลำเนาของตน และด้วยคุณภาพพิเศษ ของภาชนะทั้งในด้านสีสันความคงทนต่อการใช้งาน จึงทำให้ภาชนะด่านเกวียนเป็นที่นิยมชมชอบของผู้คนจนได้รับการเผยแพร่ มากขึ้นเป็นลำดับ
จนกระทั่งได้รับความสนใจยิ่ง จนกลายเป็นสินค้าหนึ่งในการค้าขายกันในยุคอดีตจวบจนปัจจุบัน....ลักษณะเฉพาะ ของเครื่องปั้นดินเผาด่านเกวียนนั้นอยู่ที่ดินที่นำมาใช้ กล่าวคือดินด่านเกวียนเป็นดินเหนียวเนื้อละเอียดที่ขุดขึ้นมาจากริมฝั่งแม่ น้ำมูล (ซึ่งห่างออกไปจากทางหลวง 224 ทางทิศตะวันออกประมาณ 2 - 3 กิโลเมตร)ในพื้นที่ที่ชาวบ้านเรียกว่า กุด หรือแม่น้ำด้วน(ลักษณะลำน้ำที่คดเคี้ยว กัดเซาะตะลิ่งจนขาดและเกิดลำน้ำด้วนขึ้น ส่วนที่เป็นแนวกัดเซาะจะกลายเป็นแหล่งทับทมดิน ดิน ดังกล่าวนี้เป็นดินซึ่งมีคุณสมบัติพิเศษ ง่ายต่อการขึ้นรูปทนทานต่อการเผา ไม่บิดเบี้ยวหรือแตกหักง่าย และที่น่าสนใจอย่างยิ่งคือดินนี้เมื่อถูกเผาจะให้สีโดยธรรมชาติเป็นสีแดง ซึ่งสันนิษฐานว่าน่าจะเกิดจากธาตุเหล็ก (Iron Oxide) หรือสนิมเหล็กที่มีอยู่จำนวนมากในเนื้อ

หากย้อน มองกลับไปถึงความเป็นมาของความเป็นเครื่องปั้นดินเผาด่านเกวียนที่มี ชื่อเสียงอันโด่งดังไปไกลทั่วทั้งในประเทศไทยและต่างประเทศแล้วนั้น ต้องบอกว่าเมื่ออดีตนั้น หมู่บ้านด่านเกวียนเป็นชุมชนเก่าแก่แห่งหนึ่งของที่ราบลุ่มแม่น้ำมูล และเคยเป็นที่พักกองคาราวานเกวียนสินค้าที่ขึ้นล่องระหว่างโคราช-เขมร จึงทำให้หมู่บ้านนี้ได้มีชื่อเรียกขานกันมาว่า "ด่านเกวียน" และเมื่อก่อนชาวบ้านด่านเกวียนมีอาชีพทำการเกษตรเป็นหลัก
จนกระทั่งเมื่อมีชาวข่า (ชนเผ่าตระกูลมอญ-เขมร) เข้ามาทำงานก่อสร้างโบสถ์ และได้นำดินมาปั้นเป็นภาชนะ และเผาเก็บไว้ใช้สอยในครัวเรือน เมื่อชาวบ้านมาเห็นก็เกิดความสนใจ และฝึกฝนฝีมือการทำเครื่องปั้นดินเผาจนเกิดความชำนาญ และยึดเป็นอาชีพในเวลาต่อมา โดยเมื่อถึงหน้านาก็ทำนาหาอยู่หากินกับผืนป่าและแหล่งน้ำอันอุดมสมบูรณ์ อย่างเรียบง่าย พอถึงหน้าแล้งก็ทำเครื่องปั้นดินเผาไว้ใช้สอยในครัวเรือน ส่วนที่เหลือก็เอาไว้ไปขายหรือแลกเปลี่ยนสิ่งของที่ขาดแคลนเท่านั้น



และเมื่อในแต่ละปีจะมีกองคาราวานมาซื้อเครื่องปั้นดินเผาจากชาวบ้าน นำเอาไปขายเป็นจำนวนมาก จึงทำให้วิถีชีวิตชาวด่านเกวียนเริ่มเปลี่ยนแปลงไป จากเดิมที่ผลิตเครื่องปั้นดินเผาไว้ใช้สอยเอง ก็ปรับเปลี่ยนเมื่อเห็นว่าเครื่องปั้นดินเผาสามารถผลิตขายเป็นสินค้าสร้าง รายได้ได้ ก็ทำให้มีผู้สนใจเรียนรู้และพัฒนาการทำเครื่องปั้นดินเผาเพื่อการจำหน่าย เพิ่มมากขึ้น และก็มีการเปลี่ยนแปลงการผลิตงานปั้นรูปแบบใหม่ๆ เพื่อสนองตอบต่อความต้องการของตลาดตามสมัยนิยมมากยิ่งขึ้น ทำให้งานเครื่องปั้นดินเผาด่านเกวียนมีความหลากหลายทั้งรูปแบบ ลวดลายสีสันและกรรมวิธีการผลิต แต่ว่าก็ยังคงไว้ด้วยเอกลักษณ์และความสวยงามในแบบของเครื่องปั้นด่านเกวียน


เครื่องปั้นดินเผา

สำหรับ เอกลักษณ์ของงานเครื่องปั้นดินเผาด่านเกวียนนั้น เห็นจะอยู่ตรงที่ความแปลกใหม่ของการออกแบบรูปลักษณ์ผลิตภัณฑ์ และสิ่งสำคัญก็คือ ผลิตภัณฑ์นั้นมีความแข็งแกร่ง ทานทน และพื้นผิววัตถุมีความมันวาวสวยงาม ที่ไม่มีเครื่องปั้นดินเผาที่ไหนเหมือน เพราะดินที่ชาวด่านเกวียนนำมาใช้ในการปั้น เป็นดินเหนียวเนื้อละเอียดคุณภาพดีมีสีแดงหรือสีน้ำตาลดำ ที่ขุดขึ้นมาจากริมฝั่งแม่น้ำมูล
ซึ่งเนื้อดินเหนียวนั้นมีแร่เหล็กผสมอยู่มาก มีคุณสมบัติพิเศษตรงที่ เนื้อดินปั้นง่ายต่อการขึ้นรูป ทนทานต่อการเผา ไม่บิดเบี้ยวเสียทรงหรือแตกหักง่าย และเมื่อเผาด้วยความร้อนสูง แร่เหล็กและแร่ธาตุอื่นๆ ที่เป็นส่วนผสมจะหลอมละลายเคลือบผิวภาชนะไปในตัว ทำให้ได้ชิ้นงานที่มีสีเป็นธรรมชาติออกสีดำมันหรือสีน้ำตาลแดง หรือสีเลือดปลาไหล ซึ่งเป็นสีที่ได้รับความนิยมว่าสวยที่สุด
ด้วย ความที่เป็นคนโคราชตั้งแต่เกิด แต่ต้องมาร่ำเรียนหนังสือ และทำงานหาเลี้ยงชีพในเมืงกรุง จึงไม่ค่อยมีโอกาสได้ไปเที่ยวตามสถานที่ท่องเที่ยวในบ้านเกิดเท่าไหร่นัก จำได้ว่าเคยมาที่ด่านเกวียน อ.โชคชัย เมื่อหลายปีก่อน ส่วนใหญ่ก็จะได้แต่เครื่องปั้นดินเผาที่ทำเป็นของที่ระลึก อย่าง ที่คั่นหนังสือหัวตุ๊กตา หรือไม่ก็โมบายดินเผาลายสัตว์ต่างๆกลับไปฝากเพื่อนๆในกรุงเทพฯ


แต่เมื่อ ไม่นานนี้ได้กลับมาเที่ยว “ด่านเกวียน” อีกครั้ง ก็อดแปลกใจไม่ได้ว่าเครื่องปั้นดินเผาด่านเกวียนวันนี้เค้าพัฒนาออกมาได้ อย่างมีดีไซน์ แปลกใหม่น่าสนใจจริงๆ จน ต้องควักเงินออกจากกระเป๋าซื้อกลับไปอีกจนได้ (อันนี้ต้องขอชื่นชม) โดยเฉพาะบรรดาตุ๊กตาดินเผาของแต่งบ้านแต่งสวนทั้งหลาย ซึ่งเมื่อก่อนจะมีแต่พวก กระถาง หม้อไห อ่างบัว ที่ทำออกมาเหมือนๆกันหมดเกือบทุกร้าน แต่วันนี้ได้เห็นสิ่งแปลกใหม่ คือความพิถีพิถันในการออกแบบลวดลายมากขึ้น บางชิ้นเรียกว่าเป็นงานศิลปะมากกว่าจะนำมาใช้สอย ตุ๊กตาดินเผา ซึ่งเค้าสามารถประยุกต์ความเป็นไทยกับความแปลกใหม่เข้าไปทำให้ดูเป็นสากลมาก ขึ้น บางร้านทำรูปลักษณ์ให้ดูแปลกตาออกไป อย่าง การนำเครื่องปั้นดินเผามาผสมผสานกับงานไม้และวัสดุต่างๆ ทำเป็นเฟอร์นิเจอร์ชิ้นใหญ่หรือของตกแต่งบ้านไอเดียเก๋ไก๋ใช่เล่น แต่ใช่ว่างานปั้น Hand Made น่ารักๆจะไม่มีให้เห็น อย่างตุ๊กตาดินเผาแต่งสวนหลายตัวก็ปั้นออกมาได้ราวกับมีชีวิต แต่งแต่มสีสันใบหน้าให้ดูมีชีวิตชีวาหลากหลายอารมณ์

เครื่องปั้นดินเผา

พูดถึงเครื่องปั้นดินเผาด่านเกวียน หลายคนคงอาจสงสัยว่าแตกต่างจากเครื่องปั้นดินเผาที่อื่นยังไง อันนี้ต้องขอเล่าประวัติความเป็นมาสักหน่อย ไม่งั้นเสียชื่อลูกหลานชาวโคราชหมด เมื่อก่อนบริเวณนี้เคยเป็นชุมชนเก่าแก่ของลุ่มแม่น้ำมูล เป็นที่พักกองเกวียนขายสินค้าระหว่างโคราช-เขมร จึงมีคนเรียกหมู่บ้านนี้ว่า “ด่านเกวียน” ดิน ด่านเกวียนมีคุณสมบัติพิเศษคือเป็นดินเหนียวเนื้อละเอียด มีแร่เหล็กผสมอยู่ค่อนข้างสูง เมื่อนำไปเผาไฟจะมีสีมันวาว ไม่บิดเบี้ยวหรือแตกหักง่าย มีความคงทนเป็น พิเศษ ด้วยเหตุนี้ชาวบ้านที่นี่จึงนำดินด่านเกวียนมาทำเป็นเครื่องปั้นดินเผาขาย เลี้ยงชีพ จนมีชื่อเสียงเป็นที่รู้จักอย่างแพร่หลายถึงปัจจุบัน

ด่านเกวียนในปัจจุบัน เป็นสถานที่ท่องเที่ยวที่สำคัญแห่งหนึ่งของเมืองโคราช อีกทั้งยังเป็นแสดงวัฒนธรรมความเป็นอยู่ของคนในชุมชนในเรื่องของการปั้นดิน วิทีชีวิตของคนลุ่มน้ำมูลที่อยู่กับการปั้นงานเครื่องปั้นดินเผาตั้งแต่ยุคอดีตจนถึงสมัยปัจจุบัน ทุกวันนี้ งานของด่านเกวียนเป็นที่รู้จักไปทั่วประเทศ ขึ้นชื่อในเรื่องของงานที่สวยงาม วิจิตรปราณีต รวมทั้งช่างหนุ่มสาวคนรุ่นใหม่ ที่กำลังเปลื่ยนงานด่านเกวียนให้เข้าสู่กระบวนการดีไซน์ มีการทำการตลาดเพื่อการส่งออกที่มากยิ่งขึ้น


ฟังประวัติแล้วก็ต้องหายสงสัย ขอยกนิ้วให้ว่า “ของเค้าดีจริงๆ” สำหรับใครที่สนใจจะมาเที่ยวหมู่บ้านด่านเกวียน อำเภอโชคชัย จังหวัดนครราชสีมา ที่นี่อยู่ห่างจากอำเภอเมืองไป ประมาณ15 กิโลเมตร ขับรถมาตามทางหลวงหมายเลข 224 ไม่เกินครึ่งชั่วโมง

ข้อมูลเพิ่มเติมที่ http://www.hermitagethailand.net

1 ความคิดเห็น:

ขอที่อยู่เบอร์โทรศัพท์หน่อยค่ะ

แสดงความคิดเห็น

สนใจสินค้าเครื่องปั้นดินเผาหรืองานหินทราย กรุณาเขียนที่อยู่หรือเบอร์โทรที่นี่